!... کلاغ سیاه

پس از دستگیری جمعی از مخالفان امپراتور در حضور هنرمندان و فرانسیسکو خوزه گویا ؛
امپراتوری اسپانیا : سالوادور ، بهترین دوست من ، امروز تو را به پاس مخالفت­هایت و به احترام مبارزاتت به دار خواهم آویخت و همگان خواهند دانست  که تا واپسین ثانیه­های سلطنتم ، افتخارم زیستن چون تویی در سرزمینم خواهد بود. بدرستی که هیچگاه کوزه­ای را نشکستم مگر آنکه آبش را به تمام به جوی ریخته باشم. با من بگو زیباترین و ارزشمندترین لحظات زندگی­ات چه زمان بود؟
سالوادور دالی : دوست من ، ارزشمندترین لحظات زندگی­ام در راز بودن با دوستان نهفته است و زیباترین لحظاتم به واقع در گرو ارزشمندترین آن ، زیرا آن زمان که اثرم در کنار  قلم فدریکو گارسیا لورکا تفکری مجسم شد ، دوستانمان دو چندان گشت. هم کیشان تصویرگر من با شرح اثرم ، قلم لورکا و خود او را دریافتند و هم کیشان نویسنده­ی او با فهم قلمش من و اثرم را. باشد روزی که این دو یاران دست در دست هم دودمان ظلمت و خاندان سلطنتت را بر باد دهند ، ای بزرگ امپراتور کبیر والا مقام.

در چند ده سال گذشته در آثار بزرگان کاریکاتور واقعیاتی ظهور یافت که بر مبنای تحلیل آثار و تفسیر افکار امروزه می­دانیم که به راستی یک اثر کاریکاتوری فلسفه­ایست سراسر نمایان در هاله­ای از ابهامات انسانی که بشر را به تفکری عمیق در راستای طرحش وامی­دارد. زیرا که همواره قلل افتخار کاریکاتور و انگشت اشاره­ی کاریکاتوریست­های مفتخر به سوی اثری بوده است که در عین فلسفه­ی پیچیده از عام­ترین تا متاثرترین مردم را به سوی نظاره­ی شکوه یک تفکر گرافیکی حتی در فرسنگ­ها دورتر از فصل نوشته­های کلاسیک علمی به سمفونی سیاه­ترین خطوط ذهن در سطحی سفید فرا بخواند. این است اعماق فلسفی وجود آدمی به گونه­ای که خنده بر لبان و تأثر بر وجود متأثرین متفکر دو چندان می­نماید. درست در سوی مقابلِ فلسفه­ای که همیشه مخاطبی فاصله گرفته از سطح تفکرات معمول جامعه را به خویشتن خویش فرا خوانده است.
ولی به واقع طراحی یک فلسفه در شعاع توانایی­های یک کاریکاتوریستِ حتی متبحر قرار نمی­گیرد. او فیلسوف فلسفه­ی خویش است ، اصلا او را هیچ حس نیازی به علم فلسفه­ی افلاطون و ملاصدرا و نیچه و راسل نیست و شاید از دانسته­ها و ندانسته­هایش از اگزیستانسیالیسم و فلسفه­ی شرق و غرب و نظریه­ی جوهری جز اثرات ته­نشین شدن یک تفکر عمیق در وجود بی­مدعایش و  تنها فراتر از نسل خواب­آلوده­ی خویش هیچ بهره نگیرد. اما کاش بدانیم نمایش بی­آلایش مطالب پیچیده از دارایی­های کاریکاتور و بیان پیچیده­ی مباحث درهم­تنیده از ویژگی­های فلسفه است و در حالتی جز این دو مطرح کردن مسائل ساده در قالبی پیچیده از خیانت­های همه­ی حوزه­های تفکر مدار بشری است. این­چنین آثاری هر چه از بندهای اسارت بار اندیشه و شکاف­های پیچیده­ی مغز بیشتر رهایی یافته باشد و سرودش نوای مهم­تری را سر دهد خود نیز ارزشمندتر است و در راستای این مهم طراحش فیلسوف­تر. در اصل قلم یک کاریکاتوریست فلسفه می­نویسد و تفکر یک فیلسوف بر سنگ کاریکاتور می­نگارد. به زبانی ساده­تر فلسفه از کاریکاتوریست هنرمند میسازد و از فیلسوف یک متخصص می­تراشد. به راستی که با پیشرفت تفکر در طی این سال­ها تلاش ، کاریکاتور هم از طرحی برای خنداندن همه­ی قشرهای جامعه راهی بلند به گریز گشوده و امروز تنها بار خنداندن مخاطبان عام خود را به دوش می­کشد.
ولی با همه­ی این­ها اگرچه یک کاریکاتوریست فلسفه را حتی با به کار  گرفتن نهایت علم ، ذوق و تصور خویش به یک طرح مبدل نمی­نماید اما اساس و زمینه­ی کارش و بنیاد  هنرش همه تبدیل داشته­های فلسفی و بهره بردن از فلسفه­ی خود برای ایجاد یک اثر ارزشمند است. اگر روزی یک کاریکاتوریست بتواند یک نگاشته­ی فلسفی را به قلم خود به طرحی کاریکاتوروار بیالاید پس حتما آن روز یک فیلسوف هم می­تواند یک کاریکاتور را از دیدگاه فلسفی با کلمات به نمایش در هم پیچیده در صحنه­ی کاغذ خویش دعوت نماید. یک فیلسوف ذات کاریکاتور را در قالب فلسفه ریخته­گری نمی­کند بلکه تنها در راستای موضوع مورد بحث یک اثر قلمی با مرکبی از لابه­لای تفکر خویش بر صفحه­ی کاغذ تاریخی خود می­دواند و پیش از آنکه او دست به قلم شود کاریکاتور علم فلسفه­ی خویش بوده است ، او تنها آنرا برای آنانکه فلسفه نمی­دانند می­نمایاند ولی افسوس در آنان کششی به فلسفه­ی وی نیست و هرگز مطلب او را نخواهند خواند پس باید دوباره فلسفه­اش را در قاب جذاب کاریکاتور برای این ناخوانندگان به نمایشی چشم­نواز در آورد تا شاید که لحظه­ای چشم­های ظریفشان و تفکر در پر خفته­شان سختی قدری بیداری و بیماری را به خود نبیند.

                                                                                                داود شهيدی